Hipernatremia – deficyt wody wolnej

Sięgasz po ten kalkulator przy hipernatremii, gdy trzeba oszacować, ile wody wolnej brakuje, żeby obniżyć sód do wartości docelowej. Wpisujesz współczynnik całkowitej wody ciała, masę ciała oraz sód aktualny i docelowy. Wynik rozkładasz na kolejne doby tak, żeby sód spadał w bezpiecznym tempie, i dodajesz bieżące straty wody.

Wzór pokazuje niedobór wody w chwili pomiaru i nie uwzględnia strat trwających w czasie leczenia: z moczem, np. w moczówce prostej albo przy diurezie osmotycznej, z kałem oraz przez skórę i drogi oddechowe. Zakłada też, że ilość sodu w organizmie się nie zmienia, co nie dotyczy utraty płynów hipotonicznych, np. w biegunce, gdy brakuje również sodu. Współczynniki wody ciała są uśrednione dla płci i wieku, a u osoby wyniszczonej, otyłej albo z obrzękami rzeczywista woda ciała może od nich odbiegać. Wodę wolną dostarcza 5% glukoza, a 0,9% NaCl jej nie dostarcza.

Hipernatremię i jej leczenie opisali Adrogué i Madias w przeglądzie z 2000 roku.¹ Wzór wynika z założenia, że ilość sodu w organizmie jest stała, a jego stężenie zmienia się odwrotnie proporcjonalnie do ilości wody.

W intensywnej terapii, geriatrii, na SOR i w neurochirurgii (moczówka prosta po urazach i operacjach), przy planowaniu nawadniania odwodnionych osób starszych.

Płeć / TBW – współczynnik całkowitej wody ciała: 0,6 dla mężczyzny, 0,5 dla kobiety, 0,5 dla starszego mężczyzny i 0,45 dla starszej kobiety, według drugiego przeglądu tych samych autorów.² Masa ciała w kg. Na aktualny i Na docelowy w mmol/l.

Wynik to deficyt wody wolnej w litrach oraz całkowita woda ciała. Kalkulator nie rozkłada deficytu w czasie, a w nocie pod wynikiem podaje, żeby obniżać sód nie szybciej niż o 10–12 mmol/l na dobę, bo szybsza korekta grozi obrzękiem mózgu. Wynik ujemny, gdy sód docelowy jest wyższy od aktualnego, oznacza, że wzór nie ma zastosowania.

Deficyt wody = TBW × (Na_aktualny / Na_docelowy − 1) · TBW = współczynnik × masa (0,6 M · 0,5 K · 0,5 M starszy · 0,45 K starsza)

1. Adrogué HJ, Madias NE. Hypernatremia. N Engl J Med. 2000;342(20):1493–1499. ↩
2. Adrogué HJ, Madias NE. Hyponatremia. N Engl J Med. 2000;342(21):1581–1589. ↩