Przejdź do treści
Baza wiedzy

Farmakokinetyka

Pojęcia, wzory, przykłady na danych z charakterystyk produktów leczniczych i symulator stężenia przy dawkach powtarzanych.

Farmakokinetyka to dział farmakologii, który opisuje losy leku w organizmie: wchłanianie, dystrybucję, metabolizm i wydalanie. Każdy z tych procesów da się ująć kilkoma parametrami, takimi jak objętość dystrybucji, klirens i okres półtrwania1. Na tych parametrach opierają się obliczenia dawki nasycającej i podtrzymującej, odstępu między dawkami, czasu do stanu stacjonarnego i czasu pobrania krwi na oznaczenie stężenia.

Reklama

Pojęcia

Obliczenia dawek i ocena oznaczonych stężeń wymagają znajomości kilku podstawowych pojęć. Poniżej najważniejsze z nich, pogrupowane według etapów losów leku w organizmie. Każde ma osobną stronę z definicją, wzorem i przykładem na danych z charakterystyki produktu leczniczego.

Wchłanianie i dystrybucja

Eliminacja

  • Klirens (CL) – przez klirens (CL) rozumie się objętość krwi lub osocza oczyszczaną z leku w jednostce czasu, wyrażaną w l/h albo ml/min.
  • Eliminacja nerkowa i pozanerkowa – klirens nerkowy jest wynikiem filtracji kłębuszkowej, wydzielania kanalikowego i wchłaniania zwrotnego, a klirens wątrobowy i inne drogi tworzą klirens pozanerkowy.
  • Stała eliminacji (ke) i spadek stężenia po dawce – W kinetyce pierwszego rzędu stała eliminacji to ułamek ilości leku usuwany w jednostce czasu, w h⁻¹.
  • Okres półtrwania (t½) to czas, po którym stężenie w osoczu zmniejsza się o połowę.
  • Kinetyka pierwszego rzędu (liniowa) – W kinetyce pierwszego rzędu szybkość eliminacji jest proporcjonalna do stężenia, a parametry farmakokinetyczne nie zależą od dawki ani od czasu, więc podwojenie dawki podwaja stężenie stacjonarne.
  • Kinetyka nieliniowa (Michaelis-Menten) – O kinetyce nieliniowej mówi się wtedy, gdy częściowe wysycenie dróg eliminacji powoduje, że niewielka zmiana dawki daje dużo większą zmianę stężenia w stanie stacjonarnym, a czas do stanu stacjonarnego wydłuża się, gdy dawka zbliża się do maksymalnej szybkości eliminacji.
  • Pole pod krzywą (AUC) to pole pod wykresem zależności stężenia leku od czasu, wyrażane w mg·h/l.

Dawkowanie wielokrotne

Symulator stężenia

Wybierz gotowy przykład albo wpisz dawkę, odstęp, okres półtrwania i objętość dystrybucji, a wykres pokaże stężenie w czasie przy dawkach powtarzanych. Zmieniaj po jednym parametrze, żeby zobaczyć, jak wpływa na stężenie maksymalne, minimalne i tempo dochodzenia do stanu stacjonarnego.

Kalkulatory farmakokinetyczne

  1. Stała eliminacji i okres półtrwania
  2. Objętość dystrybucji (Vd)
  3. Klirens leku (CL)
  4. Dawka nasycająca
  5. Dawka podtrzymująca
  6. Stężenie w stanie stacjonarnym i kumulacja
  7. Korekta dawki metodą proporcji
  8. AUC metodą trapezów
  9. Aminoglikozyd – dawkowanie rozszerzone (raz na dobę)
  10. Wankomycyna – dawkowanie empiryczne
  11. Wankomycyna – AUC z dwóch stężeń
  12. Fenytoina – korekta stężenia o albuminę
  13. Lit – przeliczanie soli
  14. Klirens kreatyniny (Cockcroft-Gault)

Zakresy docelowe i czas pobrania krwi dla poszczególnych leków zebrano w tabeli Monitorowanie stężeń leków, a pozostałe wzory w słowniku wzorów.

Piśmiennictwo

  1. Fan J, de Lannoy IA. Pharmacokinetics. Biochem Pharmacol. 2014;87(1):93-120. doi:10.1016/j.bcp.2013.09.007 ↩
Cytuj

Tuszyński PK. Farmakokinetyka. farmacjakliniczna.pl [Internet]. 2026 [aktualizacja 08.10.2026]. Dostępne na: https://farmacjakliniczna.pl/farmakokinetyka/

Serwis bezpłatny, przeznaczony dla osób wykonujących zawody medyczne. Kalkulatory i treści mają charakter pomocniczy i zostały opracowane na podstawie publikacji naukowych, więc mogły nie być walidowane w polskiej praktyce klinicznej. Każdy wynik użytkownik musi zweryfikować i odnieść do stanu klinicznego pacjenta oraz do charakterystyki produktu leczniczego. Wydawca i redakcja nie ponoszą odpowiedzialności za decyzje kliniczne podjęte na podstawie wyników kalkulatorów ani za skutki ich zastosowania.

Autor: mgr farm. Paweł Konrad Tuszyński

O portalu · Współpraca

© 2026 Wydawnictwo Farmaceutyczne sp. z o.o. · Polityka prywatności ·