Stan stacjonarny i czas do stanu stacjonarnego
Stan stacjonarny to stan, w którym ilość leku podana w odstępie między dawkami równa się ilości usuniętej w tym samym czasie. Czas do jego osiągnięcia zależy wyłącznie od okresu półtrwania. Po 5 okresach półtrwania organizm ma ponad 95% ilości leku w stanie stacjonarnym i w praktyce uznaje się go za osiągnięty1. Średnie stężenie w stanie stacjonarnym zależy od biodostępności i klirensu2, a w kinetyce liniowej ta sama dawka dobowa daje to samo stężenie średnie bez względu na odstęp między dawkami3. Okres półtrwania i objętość dystrybucji decydują tylko o tym, jak bardzo stężenie waha się wokół średniej.
Z pierwszego wzoru wynika około 94% stanu stacjonarnego po 4 t½ i 97% po 5 t½. Reguła obowiązuje tylko w kinetyce liniowej i nie zależy od wielkości dawki.
Przykład 1, digoksyna (t½ 24–48 h4):
Wynik zgadza się z ChPL, w której stan stacjonarny przy podawaniu doustnym występuje po 5–8 dniach4. Bez dawki nasycającej pełne działanie pojawia się więc dopiero po tygodniu. Przy okresie półtrwania wydłużonym w niewydolności nerek do 111,1 h stan stacjonarny przychodzi po około 3 tygodniach.
Przykład 2, lit: według ChPL Lithium Carbonicum GSK lit wchłania się niemal w całości, objętość dystrybucji wynosi około 0,7 l/kg, okres półtrwania około 19 h (13–33 h), a klirens nerkowy w warunkach prawidłowych około 30 ml/h/kg5.
Węglan litu (Li₂CO₃, 73,89 g/mol) ma w cząsteczce dwa jony litu.
Stężenie mieści się w zakresie 0,5–0,8 mmol/l zalecanym w ChPL w zapobieganiu nawrotom5. Przy kinetyce liniowej dawkę zmienia się proporcjonalnie:
Po zaokrągleniu do dostępnych dawek daje to około 1250 mg węglanu litu na dobę.
Dlatego stężenie po zmianie dawki oznacza się po kilku dniach, 12 h po ostatniej dawce, jak wskazuje ChPL5.
← Wszystkie pojęcia farmakokinetyki
Piśmiennictwo
- Kang JS, Lee MH. Overview of therapeutic drug monitoring. Korean J Intern Med. 2009;24(1):1-10. doi:10.3904/kjim.2009.24.1.1 ↩
- Doogue MP, Polasek TM. The ABCD of clinical pharmacokinetics. Ther Adv Drug Saf. 2013;4(1):5-7. doi:10.1177/2042098612469335 ↩
- Sahin S, Benet LZ. The operational multiple dosing half-life: a key to defining drug accumulation in patients and to designing extended release dosage forms. Pharm Res. 2008;25(12):2869-77. doi:10.1007/s11095-008-9787-9 ↩
- ChPL Digoxin Teva, 100 µg, 250 µg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/digoxin-teva-100019048/ ↩↩
- ChPL Lithium Carbonicum GSK, 250 mg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/lithium-carbonicum-gsk-100039430/ ↩↩↩
Cytuj
Tuszyński PK. Stan stacjonarny i czas do stanu stacjonarnego. farmacjakliniczna.pl [Internet]. 2026 [aktualizacja 08.10.2026]. Dostępne na: https://farmacjakliniczna.pl/farmakokinetyka/stan-stacjonarny/