Przejdź do treści

Stan stacjonarny i czas do stanu stacjonarnego

Stan stacjonarny to stan, w którym ilość leku podana w odstępie między dawkami równa się ilości usuniętej w tym samym czasie. Czas do jego osiągnięcia zależy wyłącznie od okresu półtrwania. Po 5 okresach półtrwania organizm ma ponad 95% ilości leku w stanie stacjonarnym i w praktyce uznaje się go za osiągnięty1. Średnie stężenie w stanie stacjonarnym zależy od biodostępności i klirensu2, a w kinetyce liniowej ta sama dawka dobowa daje to samo stężenie średnie bez względu na odstęp między dawkami3. Okres półtrwania i objętość dystrybucji decydują tylko o tym, jak bardzo stężenie waha się wokół średniej.

Reklama

odsetek stanu stacjonarnego po n okresach półtrwania=1−0,5n

Css,śr=F×DCL×τ

Z pierwszego wzoru wynika około 94% stanu stacjonarnego po 4 t½ i 97% po 5 t½. Reguła obowiązuje tylko w kinetyce liniowej i nie zależy od wielkości dawki.

Przykład 1, digoksyna (t½ 24–48 h4):

czas do ok. 97% stanu stacjonarnego=5×24 h=120 h (5 dni) do 5×48 h=240 h (10 dni)

Wynik zgadza się z ChPL, w której stan stacjonarny przy podawaniu doustnym występuje po 5–8 dniach4. Bez dawki nasycającej pełne działanie pojawia się więc dopiero po tygodniu. Przy okresie półtrwania wydłużonym w niewydolności nerek do 111,1 h stan stacjonarny przychodzi po około 3 tygodniach.

Przykład 2, lit: według ChPL Lithium Carbonicum GSK lit wchłania się niemal w całości, objętość dystrybucji wynosi około 0,7 l/kg, okres półtrwania około 19 h (13–33 h), a klirens nerkowy w warunkach prawidłowych około 30 ml/h/kg5.

1 mg węglanu litu=273,89=0,02707 mmol Li⁺

Węglan litu (Li₂CO₃, 73,89 g/mol) ma w cząsteczce dwa jony litu.

1000 mg/dobę=27,07 mmol Li⁺CL=30 ml/h/kg×70 kg=2,1 l/h

Css,śr=27,07 mmol2,1 l/h×24 h=27,0750,4=0,54 mmol/l

Stężenie mieści się w zakresie 0,5–0,8 mmol/l zalecanym w ChPL w zapobieganiu nawrotom5. Przy kinetyce liniowej dawkę zmienia się proporcjonalnie:

dawka dla 0,65 mmol/l=1000 mg×0,650,54=1204 mg

Po zaokrągleniu do dostępnych dawek daje to około 1250 mg węglanu litu na dobę.

czas do stanu stacjonarnego=5×19 h=95 h (ok. 4 doby)

w skrajnych wartościach 5×13 h=65 h do 5×33 h=165 h

Dlatego stężenie po zmianie dawki oznacza się po kilku dniach, 12 h po ostatniej dawce, jak wskazuje ChPL5.

← Wszystkie pojęcia farmakokinetyki

Piśmiennictwo

  1. Kang JS, Lee MH. Overview of therapeutic drug monitoring. Korean J Intern Med. 2009;24(1):1-10. doi:10.3904/kjim.2009.24.1.1 ↩
  2. Doogue MP, Polasek TM. The ABCD of clinical pharmacokinetics. Ther Adv Drug Saf. 2013;4(1):5-7. doi:10.1177/2042098612469335 ↩
  3. Sahin S, Benet LZ. The operational multiple dosing half-life: a key to defining drug accumulation in patients and to designing extended release dosage forms. Pharm Res. 2008;25(12):2869-77. doi:10.1007/s11095-008-9787-9 ↩
  4. ChPL Digoxin Teva, 100 µg, 250 µg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/digoxin-teva-100019048/ ↩↩
  5. ChPL Lithium Carbonicum GSK, 250 mg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/lithium-carbonicum-gsk-100039430/ ↩↩↩
Cytuj

Tuszyński PK. Stan stacjonarny i czas do stanu stacjonarnego. farmacjakliniczna.pl [Internet]. 2026 [aktualizacja 08.10.2026]. Dostępne na: https://farmacjakliniczna.pl/farmakokinetyka/stan-stacjonarny/

Serwis bezpłatny, przeznaczony dla osób wykonujących zawody medyczne. Kalkulatory i treści mają charakter pomocniczy i zostały opracowane na podstawie publikacji naukowych, więc mogły nie być walidowane w polskiej praktyce klinicznej. Każdy wynik użytkownik musi zweryfikować i odnieść do stanu klinicznego pacjenta oraz do charakterystyki produktu leczniczego. Wydawca i redakcja nie ponoszą odpowiedzialności za decyzje kliniczne podjęte na podstawie wyników kalkulatorów ani za skutki ich zastosowania.

Autor: mgr farm. Paweł Konrad Tuszyński

O portalu · Współpraca

© 2026 Wydawnictwo Farmaceutyczne sp. z o.o. · Polityka prywatności ·