Przejdź do treści
Baza wiedzy

Farmacja kliniczna

Farmacja kliniczna to praktyka i dziedzina badań, których celem jest optymalne stosowanie leków, tak żeby osiągnąć cele leczenia konkretnej osoby i cele zdrowia publicznego.1

Reklama

W tej dziedzinie farmaceuta nie kończy pracy na wydaniu leku. Siada przy karcie zleceń razem z lekarzem, liczy dawkę według czynności nerek, wyłapuje interakcję, zanim lek trafi do pacjenta, i pyta, czy każdy z dziesięciu przyjmowanych preparatów jest jeszcze potrzebny. Czym ta praca jest z perspektywy farmaceutki, która w nią wchodzi, opisała Kamila Urbańczyk2.

Farmaceuta przy łóżku chorego

Dobrze to widać w badaniu z oddziału intensywnej terapii szpitala w Bostonie z lat dziewięćdziesiątych. Doświadczony farmaceuta chodził rano z zespołem na obchody, zostawał na oddziale do konsultacji i był pod telefonem przez resztę dnia. Częstość możliwych do uniknięcia zdarzeń niepożądanych wynikających z błędów w zleceniach spadła o 66%, z 10,4 do 3,5 na 1000 osobodni, a na oddziale porównawczym, gdzie farmaceuty nie było, pozostała bez zmian. Farmaceuta zgłosił 366 zaleceń dotyczących zleceń leków, a lekarze przyjęli 362 z nich, czyli 99%.3

Późniejszy przegląd systematyczny 36 badań z udziałem pacjentów szpitalnych pokazał, że ten wynik nie był wyjątkiem. Zdarzenia niepożądane, działania niepożądane lub błędy w stosowaniu leków zmniejszyły się w 7 z 12 badań, które je mierzyły, a pobyt w szpitalu skrócił się w 9 z 17. Żadna interwencja farmaceuty nie pogorszyła wyników leczenia. Korzyść dawał udział w obchodach, rozmowa z pacjentem, uzgadnianie listy leków przy przyjęciu i porada przy wypisie.4

Jak tę pracę opisują towarzystwa naukowe

Europejskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej (ESCP) w 2022 roku opisało farmację kliniczną jako optymalizację stosowania leków przez praktykę i badania naukowe, aby osiągać cele skoncentrowane na osobie oraz cele zdrowia publicznego. Praktyka obejmuje działania poznawcze, organizacyjne i interpersonalne farmaceutów, niezależnie od miejsca pracy, dotyczące właściwego doboru, podawania i monitorowania leków przez personel, pacjentów i całe społeczeństwo. Mieszczą się w niej modele opieki, w których farmaceuta jako członek zespołu wielodyscyplinarnego odpowiada za osiągnięcie celów leczenia konkretnego pacjenta. Badania z tej dziedziny dostarczają wiedzy dla decyzji klinicznych, organizacji opieki zdrowotnej i polityki lekowej.1

Definicja nie powstała przy biurku. Pierwszą wersję ESCP rozesłało w kwietniu 2018 roku do 263 członków towarzystwa, a ostateczny tekst wynikał z ich uwag.1

Amerykańskie Kolegium Farmacji Klinicznej (ACCP) ujęło to samo krócej: farmacja kliniczna to obszar farmacji zajmujący się nauką i praktyką racjonalnego stosowania leków. W pełniejszej wersji to dyscyplina nauk o zdrowiu, w której farmaceuci sprawują opiekę nad pacjentem, optymalizując farmakoterapię oraz wspierając zdrowie, dobrostan i zapobieganie chorobom.5

Szerzej niż opieka farmaceutyczna

Opieka farmaceutyczna jest częścią farmacji klinicznej, ale jej nie wyczerpuje. Hepler i Strand zdefiniowali ją w 1990 roku jako bezpośrednie, odpowiedzialne sprawowanie opieki związanej z farmakoterapią w celu osiągnięcia określonych wyników, które poprawiają jakość życia pacjenta.6 Sieć PCNE w 2013 roku uprościła tę definicję: opieka farmaceutyczna to wkład farmaceuty w opiekę nad pacjentem, którego celem jest optymalne stosowanie leków i poprawa wyników zdrowotnych.7

Opiece farmaceutycznej poświęcony jest portal opieka.farm, największe w Polsce medium edukacyjne dla farmaceutów.

Farmacja kliniczna sięga dalej, do decyzji, które dotyczą wszystkich chorych w szpitalu naraz. ESCP wymienia jako przykłady programy racjonalnej antybiotykoterapii, tworzenie receptariuszy i wytycznych, bezpieczne elektroniczne zlecanie leków i projektowanie procesów stosowania leków w szpitalu. Jest też dziedziną badań naukowych, czego definicje opieki farmaceutycznej nie obejmują.1

Farmacja kliniczna w polskim prawie

W Polsce ta praca ma od 2020 roku nazwę ustawową. Ustawa o zawodzie farmaceuty mówi o usłudze farmacji klinicznej i definiuje ją jako „działania na rzecz zwiększenia skuteczności, bezpieczeństwa i zasadności, w tym ekonomicznej, użycia produktów leczniczych oraz wsparcie lekarza prowadzącego leczenie w zakresie farmakoterapii, realizowane przez farmaceutę w podmiocie wykonującym działalność leczniczą na rzecz pacjenta, członków rodziny pacjenta lub personelu medycznego” (art. 3 pkt 7).8

Usługa farmacji klinicznej należy do usług farmaceutycznych, obok wydawania leków, sporządzania produktów leczniczych i porady farmaceutycznej (art. 4 ust. 3 pkt 7). Do zadań zawodowych farmaceuty ustawa zalicza udział w racjonalizacji farmakoterapii, w tym w pracach komitetu terapeutycznego, oraz kierowanie działem farmacji szpitalnej i zespołem farmacji klinicznej (art. 4 ust. 4 pkt 1 i 4).8

Usługę może świadczyć farmaceuta z tytułem specjalisty w dziedzinie farmacji klinicznej, farmacji szpitalnej lub farmakologii albo farmaceuta w trakcie stażu specjalizacyjnego w jednej z tych dziedzin, pod opieką specjalisty (art. 32 ust. 1). Kto przechodzi z apteki do pracy klinicznej w szpitalu, nie traci ciągłości zawodowej, bo wykonywanie usług farmacji klinicznej w podmiotach leczniczych nie jest przerwą w wykonywaniu zawodu aptekarza (art. 37 ust. 2 pkt 6).8

Kto rozwija tę dziedzinę

W Polsce farmację kliniczną rozwija przede wszystkim Polskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej z siedzibą we Wrocławiu. Według statutu upowszechnia jej zagadnienia, wspiera jej rozwój, promuje ją w kształceniu przed- i podyplomowym farmaceutów i pomaga członkom w świadczeniu usług farmacji klinicznej.9 Farmaceutów szpitalnych skupia też Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, działające od 1947 roku, z Ogólnopolską Sekcją Farmacji Szpitalnej i corocznymi Dniami Farmacji Szpitalnej.10

Na co dzień praca farmaceuty klinicznego opiera się na obliczeniach i na wiedzy o tym, jak leki zachowują się w organizmie. Dawkę według czynności nerek liczy się z klirensu kreatyniny, stężenia leków ocenia według zakresów docelowych, a interakcje przez cytochromy P450. Najczęstsze problemy z przeglądu leczenia, od wielolekowości po kaskady przepisywania, opisują zagadnienia kliniczne.

Piśmiennictwo

  1. Dreischulte T, van den Bemt B, Steurbaut S. European Society of Clinical Pharmacy definition of the term clinical pharmacy and its relationship to pharmaceutical care: a position paper. Int J Clin Pharm. 2022;44(4):837-842. doi:10.1007/s11096-022-01422-7 ↩↩↩↩
  2. Urbańczyk K. Czym właściwie jest Farmacja kliniczna? opieka.farm [Internet]. 2023 [aktualizacja 15.07.2026]. Dostępne na: opieka.farm/czym-wlasciwie-jest-farmacja-kliniczna/ ↩
  3. Leape LL, Cullen DJ, Clapp MD, Burdick E, Demonaco HJ, Erickson JI, et al. Pharmacist participation on physician rounds and adverse drug events in the intensive care unit. JAMA. 1999;282(3):267-70. doi:10.1001/jama.282.3.267 ↩
  4. Kaboli PJ, Hoth AB, McClimon BJ, Schnipper JL. Clinical pharmacists and inpatient medical care: a systematic review. Arch Intern Med. 2006;166(9):955-64. doi:10.1001/archinte.166.9.955 ↩
  5. American College of Clinical Pharmacy. The definition of clinical pharmacy. Pharmacotherapy. 2008;28(6):816-7. doi:10.1592/phco.28.6.816 ↩
  6. Hepler CD, Strand LM. Opportunities and responsibilities in pharmaceutical care. Am J Hosp Pharm. 1990;47(3):533-43. ↩
  7. Allemann SS, van Mil JW, Botermann L, Berger K, Griese N, Hersberger KE. Pharmaceutical care: the PCNE definition 2013. Int J Clin Pharm. 2014;36(3):544-55. doi:10.1007/s11096-014-9933-x ↩
  8. Ustawa z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty. Dz.U. 2025 poz. 608 (tekst jednolity). Dostępne na: kierownikapteki.pl/akt/ustawa-o-zawodzie-farmaceuty/ ↩↩↩
  9. Polskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej. Statut. ptfk.pl/statut/ [dostęp 06.10.2026]. ↩
  10. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. Dni Farmacji Szpitalnej. www.ptfarm.pl/en/5/dni-farmacji/ [dostęp 06.10.2026]. ↩
Cytuj

Tuszyński PK. Farmacja kliniczna. farmacjakliniczna.pl [Internet]. 2026 [aktualizacja 08.10.2026]. Dostępne na: https://farmacjakliniczna.pl/farmacja-kliniczna/

Serwis bezpłatny, przeznaczony dla osób wykonujących zawody medyczne. Kalkulatory i treści mają charakter pomocniczy i zostały opracowane na podstawie publikacji naukowych, więc mogły nie być walidowane w polskiej praktyce klinicznej. Każdy wynik użytkownik musi zweryfikować i odnieść do stanu klinicznego pacjenta oraz do charakterystyki produktu leczniczego. Wydawca i redakcja nie ponoszą odpowiedzialności za decyzje kliniczne podjęte na podstawie wyników kalkulatorów ani za skutki ich zastosowania.

Autor: mgr farm. Paweł Konrad Tuszyński

O portalu · Współpraca

© 2026 Wydawnictwo Farmaceutyczne sp. z o.o. · Polityka prywatności ·