Stężenie w stanie stacjonarnym i kumulacja

Sięgasz po ten kalkulator, gdy chcesz sprawdzić, jakie średnie stężenie da przyjęty schemat dawkowania i jak bardzo lek będzie się kumulował. Wpisujesz dawkę, odstęp, klirens, okres półtrwania i, przy podaniu innym niż dożylne, biodostępność. Krzywa nad wynikiem pokazuje narastanie stężenia aż do stanu stacjonarnego.

Obliczenie zakłada kinetykę liniową, model jednokompartmentowy i podawanie równych dawek w równych odstępach. Pominięte albo przesunięte dawki zmieniają przebieg stężeń. Klirens i okres półtrwania wpisujesz osobno, więc muszą do siebie pasować przez objętość dystrybucji, inaczej średnie stężenie i współczynnik kumulacji nie opisują tego samego pacjenta.

Wzory na średnie stężenie w stanie stacjonarnym i współczynnik kumulacji wynikają z zasady superpozycji kolejnych dawek w kinetyce pierwszego rzędu. Nie pochodzą z jednego badania, opisują je podręczniki Rowlanda i Tozera¹ oraz Bauera².

Przy planowaniu dawkowania wielokrotnego, przy ocenie ryzyka kumulacji leku o długim okresie półtrwania i w nauczaniu farmakokinetyki.

Dawka w mg. Odstęp dawkowania τ w godzinach. Klirens CL w l/h. Okres półtrwania t½ w godzinach. Biodostępność F w procentach, pole opcjonalne – bez wpisu kalkulator przyjmuje 100%.

Wynik główny to średnie stężenie w stanie stacjonarnym w mg/l. Współczynnik kumulacji mówi, ile razy stężenie w stanie stacjonarnym przewyższa stężenie po pierwszej dawce: im krótszy odstęp w stosunku do okresu półtrwania, tym większy współczynnik. Czas do stanu stacjonarnego kalkulator podaje jako 4–5 okresów półtrwania.

C_ss,śr = (F × dawka) / (CL × τ) · R = 1 / (1 − e^(−ke·τ))

1. Rowland M, Tozer TN. Clinical Pharmacokinetics and Pharmacodynamics: Concepts and Applications. 4th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2011. ↩
2. Bauer LA. Applied Clinical Pharmacokinetics. 3rd ed. New York: McGraw-Hill; 2014. ↩