Dawkowanie leków według klirensu kreatyniny
Dawki leków przy obniżonym klirensie kreatyniny według charakterystyk produktów leczniczych.
Dawkę leku wydalanego przez nerki dobieraj do klirensu kreatyniny obliczonego wzorem Cockcroft-Gault (kalkulator klirensu kreatyniny), a gdy charakterystyka produktu podaje progi w GFR lub eGFR, do filtracji kłębuszkowej (kalkulator eGFR CKD-EPI 2021). Przy każdej dawce stoi próg z ChPL wskazanego produktu, w ml/min, chyba że podano ml/min/1,73 m² albo GFR. Inny produkt tej samej substancji może mieć inne progi i dawki.
Dawkę zmienia się, gdy nerki usuwają dużą część leku
Nerki usuwają lek przez filtrację kłębuszkową, wydzielanie kanalikowe i wchłanianie zwrotne w kanalikach.1 W kłębuszku przesącza się tylko frakcja leku niezwiązana z białkami osocza, a wydzielanie kanalikowe zależy od transporterów w komórkach kanalików. W przewlekłej chorobie nerek lek i jego metabolity kumulują się, zmienia się wiązanie z białkami osocza, a część enzymów metabolizujących i transporterów działa słabiej.1 Choroba nerek zmienia więc także klirens pozanerkowy.2 Hemodializa i dializa otrzewnowa mogą usuwać lek z organizmu, dlatego część leków podaje się po zabiegu.1
Dawkę dobiera się do pozostałej czynności nerek, najczęściej szacowanej wzorem Cockcrofta-Gaulta.1 Wzór ten daje klirens kreatyniny w ml/min dla konkretnego chorego, z uwzględnieniem wieku, masy ciała i płci. eGFR z równania CKD-EPI wyraża się w ml/min/1,73 m², czyli w przeliczeniu na standardową powierzchnię ciała, i służy przede wszystkim do rozpoznawania i oceny stadium przewlekłej choroby nerek. Wynik w jednej jednostce nie zastępuje progu podanego w drugiej. Ponieważ lek bywa także wydzielany i wchłaniany zwrotnie w kanalikach, dawkowanie według samej filtracji kłębuszkowej nie zawsze jest trafne.1
O potrzebie zmiany dawki decyduje frakcja leku wydalana z moczem w postaci niezmienionej. Im jest większa, tym bardziej spadek czynności nerek wydłuża okres półtrwania i zwiększa stężenie leku. Lek usuwany głównie przez wątrobę zwykle nie wymaga zmiany dawki, chyba że nerki wydalają jego czynny metabolit. Korekta polega na zmniejszeniu pojedynczej dawki przy tym samym odstępie albo na wydłużeniu odstępu przy tej samej dawce. Pierwszy sposób daje bardziej wyrównane stężenia, drugi zachowuje wysokie stężenie szczytowe, ważne dla leków działających zależnie od stężenia, np. aminoglikozydów. W tabeli podano sposób z ChPL danego produktu.
Dawkowanie według klirensu kreatyniny
| Lek (ChPL) | CrCl ≥ 50 | CrCl 30–49 | CrCl 15–29 | CrCl < 15 / dializa | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| amoksycylina z kwasem klawulanowym Augmentin 500 mg + 125 mg, tabletki powlekane | bez zmian (CrCl > 30) | bez zmian (CrCl > 30) | CrCl 10–30: 500 mg + 125 mg 2 razy na dobę | CrCl 10–30: 500 mg + 125 mg 2 razy na dobę. CrCl < 10: 500 mg + 125 mg raz na dobę. Hemodializa: 500 mg + 125 mg co 24 h, dodatkowa dawka w czasie dializy i kolejna na jej końcu | 3 |
| cefuroksym Biofuroksym 1,5 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań | bez zmian: 750 mg–1,5 g 3 razy na dobę (> 20 ml/min/1,73 m²) | bez zmian: 750 mg–1,5 g 3 razy na dobę | 21–29 ml/min/1,73 m²: bez zmian. 10–20 ml/min/1,73 m²: 750 mg 2 razy na dobę | 10–20 ml/min/1,73 m²: 750 mg 2 razy na dobę. < 10 ml/min/1,73 m²: 750 mg raz na dobę. Hemodializa: 750 mg po każdej dializie | 4 |
| ceftriakson Biotrakson 1 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji | bez zmian, jeśli czynność wątroby nie jest zaburzona | bez zmian | bez zmian | CrCl < 10: najwyżej 2 g na dobę. Dializa: bez dawek uzupełniających | 5 |
| cyprofloksacyna Cipronex 500 mg, tabletki powlekane | > 60 ml/min/1,73 m²: dawka typowa. 50–60: 250–500 mg co 12 h | 250–500 mg co 12 h (30–60 ml/min/1,73 m²) | 250–500 mg co 24 h (< 30 ml/min/1,73 m²) | 250–500 mg co 24 h. Hemodializa: 250–500 mg co 24 h po dializie. Dializa otrzewnowa: 250–500 mg co 24 h | 6 |
| lewofloksacyna Tavanic 5 mg/ml, roztwór do infuzji. Dawki kolejno dla schematów 250 mg/24 h, 500 mg/24 h i 500 mg/12 h, pierwsza dawka bez zmian | > 50: dawka typowa. 50: jak w kolumnie obok | CrCl 20–50: następnie 125 mg/24 h, 250 mg/24 h albo 250 mg/12 h | CrCl 20–29: jak wyżej. CrCl 10–19: następnie 125 mg/48 h, 125 mg/24 h albo 125 mg/12 h | CrCl 10–19: jak obok. CrCl < 10, hemodializa i CADO: 125 mg/48 h, 125 mg/24 h albo 125 mg/24 h, bez dawek po dializie | 7 |
| klarytromycyna Klacid 500 mg, tabletki powlekane | bez korekty w ChPL | bez korekty w ChPL | połowa dawki: 250 mg raz na dobę, w ciężkich zakażeniach 250 mg 2 razy na dobę, najdłużej 14 dni (CrCl < 30) | jak przy CrCl < 30. Przeciwwskazana przy ciężkiej niewydolności wątroby współistniejącej z niewydolnością nerek | 8 |
| kotrimoksazol Biseptol 480, 400 mg + 80 mg, tabletki | dawka standardowa | dawka standardowa (CrCl > 30) | połowa dawki (CrCl 15–30) | nie zaleca się, przeciwwskazany, gdy nie można oznaczać stężenia leku w osoczu | 9 |
| wankomycyna Edicin 1 g, proszek do sporządzania roztworu do infuzji | 15–20 mg/kg mc. co 8–12 h, kolejne dawki według stężeń w surowicy | CrCl 20–49: 15–20 mg/kg mc. co 24 h. Dawki początkowej nie zmniejszać | CrCl 20–29: 15–20 mg/kg mc. co 24 h. CrCl < 20: dawka i odstęp według stężenia minimalnego | dawka i odstęp według stężenia minimalnego. Hemodializa przerywana: stężenie oznaczyć przed sesją, przy błonach o dużej przepuszczalności i CRRT zwykle potrzebne dawki uzupełniające | 10 |
| gentamycyna Gentamicin Noridem 40 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań / do infuzji. Raz na dobę: odstęp co najmniej 24 h, wydłużany według stężeń. Przy podawaniu co 8 h: odsetek dawki początkowej | co 8 h: 80% (71–100 ml/min/1,73 m²), 65% (56–70), 55% (46–55) | co 8 h: 55% (46–55), 50% (41–45), 40% (36–40), 35% (31–35), 30% (26–30) | co 8 h: 30% (26–30), 25% (21–25), 20% (16–20), 15% (11–15). Dane o dawce raz na dobę przy CrCl < 30 ograniczone | co 8 h: 15% (11–15), 10% (< 10). Hemodializa: po każdej sesji 1–1,7 mg/kg mc. zależnie od stężenia | 11 |
| meropenem Meronem 1 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji | CrCl ≥ 51: bez zmian. CrCl 50: pełna dawka jednostkowa co 12 h | pełna dawka jednostkowa co 12 h (CrCl 26–50) | CrCl 26–29: pełna dawka co 12 h. CrCl 10–25: pół dawki jednostkowej co 12 h | CrCl 10–25: pół dawki co 12 h. CrCl < 10: pół dawki co 24 h. Hemodializa: dawka po zakończeniu dializy. Dializa otrzewnowa: brak zaleceń | 12 |
| piperacylina z tazobaktamem Piperacillin + Tazobactam Accord 4 g + 0,5 g, proszek do sporządzania roztworu do infuzji | bez zmian (CrCl > 40) | CrCl 41–49: bez zmian. CrCl 20–40: najwyżej 4 g + 0,5 g co 8 h | CrCl 20–29: najwyżej 4 g + 0,5 g co 8 h. CrCl < 20: najwyżej 4 g + 0,5 g co 12 h | najwyżej 4 g + 0,5 g co 12 h. Hemodializa: dodatkowo 2 g + 0,25 g po każdej dializie | 13 |
| acyklowir Aciclovir Hikma 250 mg, proszek do sporządzania roztworu do infuzji. W nawiasie dawka w opryszczkowym zapaleniu mózgu i w zakażeniu VZV przy obniżonej odporności | 5 mg/kg mc. co 8 h (10 mg/kg mc. co 8 h) | CrCl 25–50: 5 mg/kg mc. co 12 h (10 mg/kg mc. co 12 h) | CrCl 25–29: co 12 h jak obok. CrCl 10–25: 5 mg/kg mc. co 24 h (10 mg/kg mc. co 24 h) | CrCl 10–25: co 24 h jak obok. CrCl 0–10: 2,5 mg/kg mc. co 24 h (5 mg/kg mc. co 24 h). Hemodializa: ta sama dawka co 24 h po dializie | 14 |
| flukonazol Diflucan 2 mg/ml, roztwór do infuzji. Dawka pojedyncza bez zmian | CrCl > 50: 100% dawki. CrCl 50: 50% dawki | po dawce początkowej 50–400 mg 50% dawki (CrCl ≤ 50) | 50% dawki | 50% dawki. Hemodializa: 100% dawki po każdej dializie, w dni bez dializy dawka zmniejszona według CrCl | 15 |
| enoksaparyna Clexane 4000 j.m. (40 mg)/0,4 ml, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawkach | bez zmian, uważna obserwacja kliniczna (CrCl 50–80) | bez zmian, uważna obserwacja kliniczna (CrCl 30–50) | profilaktyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej: 2000 j.m. (20 mg) raz na dobę. Leczenie zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej, niestabilnej dławicy i NSTEMI: 100 j.m./kg mc. (1 mg/kg mc.) raz na dobę. STEMI: schemat w ChPL | nie zaleca się, poza zapobieganiem skrzepom w krążeniu pozaustrojowym podczas hemodializy | 16 |
| dabigatran Pradaxa 150 mg, kapsułki twarde. CrCl wzorem Cockcroft-Gault | bez zmian (CrCl 50–80) | 150 mg 2 razy na dobę, przy wysokim ryzyku krwawień rozważyć 110 mg 2 razy na dobę (CrCl 30–50) | przeciwwskazany (CrCl < 30) | przeciwwskazany | 17 |
| rywaroksaban Xarelto 20 mg, tabletki powlekane | bez zmian (CrCl 50–80) | migotanie przedsionków: 15 mg raz na dobę. Zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna: 15 mg 2 razy na dobę przez 3 tygodnie, potem 20 mg raz na dobę, 15 mg tylko gdy ryzyko krwawienia przewyższa ryzyko nawrotu | dawki jak przy CrCl 30–49, z ostrożnością | nie zaleca się | 18 |
| apiksaban Eliquis 5 mg, tabletki powlekane | bez zmian. W migotaniu przedsionków 2,5 mg 2 razy na dobę, gdy kreatynina ≥ 1,5 mg/dl (133 µmol/l) i wiek ≥ 80 lat lub masa ciała ≤ 60 kg | jak przy CrCl ≥ 50 | migotanie przedsionków: 2,5 mg 2 razy na dobę. Zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna: z ostrożnością | nie zaleca się (CrCl < 15 i dializa) | 19 |
| metformina Glucophage 850 mg, tabletki powlekane. Progi w GFR | GFR 60–89: najwyżej 3000 mg/dobę. GFR 45–59: najwyżej 2000 mg/dobę, dawka początkowa najwyżej połowa maksymalnej | GFR 45–59: najwyżej 2000 mg/dobę. GFR 30–44: najwyżej 1000 mg/dobę | przeciwwskazana (GFR < 30) | przeciwwskazana | 20 |
| gabapentyna Neurontin 300 mg, kapsułki twarde. Dawka dobowa w 3 dawkach podzielonych | CrCl ≥ 80: 900–3600 mg/dobę. CrCl 50–79: 600–1800 mg/dobę | 300–900 mg/dobę | 150–600 mg/dobę, dawkę 150 mg podaje się jako 300 mg co drugi dzień | 150–300 mg/dobę, zmniejszane proporcjonalnie do CrCl. Hemodializa: dawka podtrzymująca według CrCl i 200–300 mg po każdych 4 h dializy | 21 |
| pregabalina Lyrica 75 mg, kapsułki twarde | CrCl ≥ 60: 150–600 mg/dobę. CrCl 50–59: 75–300 mg/dobę | 75–300 mg/dobę w 2 lub 3 dawkach | początkowo 25–50 mg/dobę, najwyżej 150 mg/dobę, raz lub 2 razy na dobę | 25–75 mg raz na dobę. Hemodializa: dodatkowo 25–100 mg po każdym 4-godzinnym zabiegu | 22 |
| allopurynol Milurit 100 mg, tabletki | dawkowanie standardowe (CrCl > 20) | dawkowanie standardowe | CrCl 21–29: dawkowanie standardowe. CrCl 10–20: 100–200 mg/dobę | CrCl 10–20: 100–200 mg/dobę. CrCl < 10: 100 mg/dobę lub dłuższe odstępy. Dializa 2–3 razy w tygodniu: 300–400 mg tuż po każdej dializie | 23 |
| digoksyna Digoxin Teva 250 µg, tabletki. Dawka podtrzymująca | CrCl 50–59: 188–375 µg/dobę. CrCl ≥ 60: brak progu w ChPL | 125–250 µg/dobę (CrCl 20–49) | CrCl 20–29: 125–250 µg/dobę. CrCl < 20: 125 µg/dobę lub co 48 h | 125 µg/dobę lub co 48 h | 24 |
| lewetyracetam Keppra 250 mg, tabletki powlekane. Dorośli i młodzież ≥ 50 kg, progi w ml/min/1,73 m² | ≥ 80: 500–1500 mg 2 razy na dobę. 50–79: 500–1000 mg 2 razy na dobę | 250–750 mg 2 razy na dobę | 250–500 mg 2 razy na dobę (< 30) | < 30: 250–500 mg 2 razy na dobę. Schyłkowa niewydolność nerek z dializą: 500–1000 mg raz na dobę, pierwszego dnia 750 mg, po dializie dodatkowo 250–500 mg | 25 |
| spironolakton Finospir 25 mg, tabletki | bez korekty w ChPL | z ostrożnością (CrCl 30–50) | przeciwwskazany (CrCl < 30) | przeciwwskazany, także przy bezmoczu | 26 |
| sitagliptyna Januvia 100 mg, tabletki powlekane. Progi w GFR | bez zmian (GFR ≥ 45) | GFR 45–49: bez zmian. GFR 30–44: 50 mg raz na dobę | 25 mg raz na dobę | 25 mg raz na dobę, także przy hemodializie i dializie otrzewnowej, niezależnie od terminu dializy | 27 |
| kolchicyna Colchican 0,5 mg, tabletki powlekane | CrCl > 50: 0,5 mg 2 razy na dobę | CrCl 35–49: 0,5 mg raz na dobę. CrCl 30–34: 0,5 mg co 2–3 dni | 0,5 mg co 2–3 dni (CrCl 10–34) | CrCl 10–14: 0,5 mg co 2–3 dni. CrCl < 10: przeciwwskazana. Hemodializa: nie zaleca się | 28 |
| baklofen Baclofen Polpharma 10 mg, tabletki. ChPL nie podaje progu CrCl | przy zaburzeniach czynności nerek 5 mg na dobę | 5 mg na dobę | 5 mg na dobę | 5 mg na dobę, także u dializowanych | 29 |
Piśmiennictwo
- Verbeeck RK, Musuamba FT. Pharmacokinetics and dosage adjustment in patients with renal dysfunction. Eur J Clin Pharmacol. 2009;65(8):757-73. doi:10.1007/s00228-009-0678-8 ↩↩↩↩↩
- Matzke GR, Aronoff GR, Atkinson AJ, Bennett WM, Decker BS, Eckardt KU, et al. Drug dosing consideration in patients with acute and chronic kidney disease-a clinical update from Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). Kidney Int. 2011;80(11):1122-37. doi:10.1038/ki.2011.322 ↩
- ChPL Augmentin 500 mg + 125 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/augmentin-100008292/?wariant=100008300 ↩
- ChPL Biofuroksym 1,5 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/biofuroksym-100010403/?wariant=100010403 ↩
- ChPL Biotrakson 1 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/biotrakson-100010640/ ↩
- ChPL Cipronex 500 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/cipronex-100014559/?wariant=100014559 ↩
- ChPL Tavanic 5 mg/ml, roztwór do infuzji. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/tavanic-100101867/ ↩
- ChPL Klacid 500 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/klacid-100033462/?wariant=100075673 ↩
- ChPL Biseptol 480, 400 mg + 80 mg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/biseptol-120-100010834/ ↩
- ChPL Edicin 1 g, proszek do sporządzania roztworu do infuzji. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/edicin-100021128/ ↩
- ChPL Gentamicin Noridem 40 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań / do infuzji. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/gentamicin-noridem-100415904/ ↩
- ChPL Meronem 1 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/meronem-100042811/ ↩
- ChPL Piperacillin + Tazobactam Accord 4 g + 0,5 g, proszek do sporządzania roztworu do infuzji. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/piperacillin-tazobactam-accord-100484943/ ↩
- ChPL Aciclovir Hikma 250 mg, proszek do sporządzania roztworu do infuzji. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/aciclovir-hikma-100365744/ ↩
- ChPL Diflucan 2 mg/ml, roztwór do infuzji. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/diflucan-100018876/ ↩
- ChPL Clexane 4000 j.m. (40 mg)/0,4 ml, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawkach. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/clexane-100014861/?wariant=100014861 ↩
- ChPL Pradaxa 150 mg, kapsułki twarde. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/pradaxa-100191706/ ↩
- ChPL Xarelto 20 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/xarelto-100197577/ ↩
- ChPL Eliquis 5 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/eliquis-100245589/ ↩
- ChPL Glucophage 850 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/glucophage-850-mg-100229231/ ↩
- ChPL Neurontin 300 mg, kapsułki twarde. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/neurontin-300-100041071/ ↩
- ChPL Lyrica 75 mg, kapsułki twarde. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/lyrica-100032563/ ↩
- ChPL Milurit 100 mg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/milurit-100043940/?wariant=100043940 ↩
- ChPL Digoxin Teva 250 µg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/digoxin-teva-100019048/ ↩
- ChPL Keppra 250 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/keppra-100104386/ ↩
- ChPL Finospir 25 mg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/finospir-100277052/ ↩
- ChPL Januvia 100 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/januvia-100152178/ ↩
- ChPL Colchican 0,5 mg, tabletki powlekane. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/colchican-100330177/ ↩
- ChPL Baclofen Polpharma 10 mg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/baclofen-polpharma-100008642/ ↩
Cytuj
Tuszyński PK. Dawkowanie leków według klirensu kreatyniny. farmacjakliniczna.pl [Internet]. 2026 [aktualizacja 08.10.2026]. Dostępne na: https://farmacjakliniczna.pl/leki-w-niewydolnosci-nerek/