Fenytoina – korekta stężenia o albuminę
Sheiner-Tozer – stężenie skorygowane przy hipoalbuminemii i niewydolności nerek.
Wynik wspiera decyzję kliniczną i jej nie zastępuje. Dawkę sprawdź w charakterystyce produktu leczniczego.
Cytuj
Tuszyński PK. Fenytoina – korekta stężenia o albuminę. farmacjakliniczna.pl [Internet]. 2026 [aktualizacja 08.10.2026]. Dostępne na: https://farmacjakliniczna.pl/kalkulatory/fenytoina-korekta-stezenia-o-albumine/
Zgłoś błąd lub pomysł
Jak używać kalkulatora
Jak w praktyce używać
Sięgasz po ten kalkulator u pacjenta leczonego fenytoiną z niskim stężeniem albuminy albo z ciężką niewydolnością nerek, gdy oznaczono tylko stężenie całkowite. Wpisujesz zmierzone stężenie fenytoiny, albuminę i zaznaczasz czynność nerek. Wynik pokazuje, jakiemu stężeniu całkowitemu u osoby z prawidłową albuminą odpowiada zmierzona wartość.
Ograniczenia
Korekta daje oszacowanie, a frakcję wolną mierzy się osobnym oznaczeniem. Leki wypierające fenytoinę z połączeń z białkami, np. kwas walproinowy, oraz hiperbilirubinemia zmieniają wiązanie niezależnie od albuminy i wzór tego nie uwzględnia. Przy klirensie kreatyniny 10–25 ml/min wiązanie fenytoiny z białkami jest już osłabione, a kalkulator stosuje wtedy współczynnik dla prawidłowej czynności nerek, więc wynik może zaniżać stężenie skorygowane. U 21 chorych hemodializowanych wersja wzoru dla schyłkowej niewydolności nerek dawała błąd procentowy 75%, a w 67% próbek błąd przekraczał 50%.1 Zwalidowanego wzoru dla tej grupy chorych nie ma, dlatego przy klirensie kreatyniny poniżej 10 ml/min albo dializie kalkulator nie podaje stężenia skorygowanego.
Charakterystyki produktów fenytoiny różnią się w ocenie stężenia u chorych z niewydolnością nerek. Kalkulator nie rozstrzyga tej różnicy i przytacza oba teksty dosłownie. ChPL Epanutin Parenteral 50 mg/ml, punkt 4.4: „U pacjentów z chorobami nerek lub wątroby oraz u pacjentów z hipoalbuminemią należy zachować ostrożność podczas interpretacji całkowitego stężenia fenytoiny w osoczu, ze względu na zwiększoną frakcję niezwiązanej fenytoiny. […] W tych populacjach pacjentów bardziej użyteczne mogą być informacje na temat stężenia fenytoiny niezwiązanej”.2 Ta sama ChPL w tym samym punkcie podaje też, że w mocznicy całkowite stężenia fenytoiny w surowicy są zmniejszone, a stężenie niezwiązanego leku prawdopodobnie się nie zmienia, więc kontrolę terapeutyczną można osiągnąć przy stężeniu całkowitym niższym od zakresu 10–20 mg/l. ChPL Phenytoinum WZF 100 mg, tabletki, punkt 4.4: „W przypadku, gdy stopień wiązania z białkami jest zmniejszony, np. w mocznicy, całkowite stężenie fenytoiny w osoczu jest również mniejsze. Jednak jest mało prawdopodobne, aby uległo zmianie stężenie farmakologicznie aktywnej frakcji, niezwiązanej z białkami. Dlatego należy monitorować całkowite stężenie fenytoiny i utrzymywać w granicach od 10 do 20 mg/l (od 40 do 80 mikromoli/l)”.3
Kiedy go opracowano i do czego
Wzór na stężenie skorygowane opisali Sheiner i Tozer w rozdziale podręcznika farmakologii klinicznej z 1978 roku.4 Liponi, Winter i Tozer w 1984 roku zbadali wiązanie fenytoiny z białkami u 40 dorosłych ze stabilną, w różnym stopniu upośledzoną czynnością nerek. Powinowactwo leku do białek malało wraz z pogarszaniem się czynności nerek, najwyraźniej przy klirensie kreatyniny poniżej 25 ml/min, a autorzy zaproponowali sposób przeliczania stężeń z uwzględnieniem albuminy i czynności nerek.5 Oba wzory omawia podręcznik Wintera.6
Do czego jest realnie używany
W neurologii, intensywnej terapii i aptece szpitalnej przy monitorowaniu stężeń fenytoiny u chorych z hipoalbuminemią, np. w stanie krytycznym, w niedożywieniu, w marskości wątroby i u chorych dializowanych.
Co oznaczają wartości wejściowe
Stężenie fenytoiny – zmierzone stężenie całkowite w mg/l. Albumina w g/l, kalkulator przelicza ją na g/dl. Funkcja nerek – opcja „Prawidłowa” liczy stężenie skorygowane. Opcja „CrCl < 10 / dializa” nie daje wyniku liczbowego, tylko informację, że wzór w tej sytuacji nie jest wiarygodny.
Jak interpretować wynik
Wynik to stężenie skorygowane w mg/l, porównywane z zakresem terapeutycznym stężenia całkowitego 10–20 mg/l. Poniżej 10 kalkulator oznacza wynik na żółto, powyżej 20 na czerwono. Decyzję o dawce podejmuje się razem z oceną objawów klinicznych. Przy zaznaczonej dializie albo klirensie kreatyniny poniżej 10 ml/min wyniku liczbowego nie ma, bo wzór jest wtedy niewiarygodny. Kalkulator nie zaleca w tej sytuacji ani oznaczenia fenytoiny niezwiązanej, ani monitorowania stężenia całkowitego. ChPL Epanutin Parenteral mówi, że bardziej użyteczne może być stężenie fenytoiny niezwiązanej, a ChPL Phenytoinum WZF, że w mocznicy należy monitorować stężenie całkowite i utrzymywać je w granicach 10–20 mg/l. Brzmienie obu tekstów przytoczono w ograniczeniach.
Wzór
C_skor = C_zmierzone / [(0,2 × albumina[g/dl]) + 0,1] (nerki prawidłowe) · CrCl < 10 ml/min / dializa: brak zwalidowanego wzoru, bez wyniku
Piśmiennictwo
- Soriano VV, Tesoro EP, Kane SP. Characterization of Free Phenytoin Concentrations in End-Stage Renal Disease Using the Winter-Tozer Equation. Ann Pharmacother. 2017;51(8):669–674. doi:10.1177/1060028017707541. PMID 28470115. ↩
- ChPL Epanutin Parenteral 50 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/epanutin-parenteral-100022406/ ↩
- ChPL Phenytoinum WZF 100 mg, tabletki. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/phenytoinum-wzf-100052904/. ↩
- Sheiner LB, Tozer TN. Clinical pharmacokinetics: the use of plasma concentrations of drugs. In: Melmon KL, Morrelli HF, eds. Clinical Pharmacology. New York: Macmillan; 1978. ↩
- Liponi DF, Winter ME, Tozer TN. Renal function and therapeutic concentrations of phenytoin. Neurology. 1984;34(3):395–397. ↩
- Winter ME. Basic Clinical Pharmacokinetics. 5th ed. Baltimore: Lippincott Williams & Wilkins; 2010. ↩
Data przeglądu merytorycznego: 06.10.2026 · jak sprawdzamy