Objętość dystrybucji (Vd)

Sięgasz po ten kalkulator, gdy znasz podaną dawkę i stężenie leku tuż po jej podaniu i chcesz wyznaczyć objętość dystrybucji u konkretnego pacjenta. Wpisujesz dawkę, stężenie początkowe i, przy podaniu innym niż dożylne, biodostępność. Wynik wykorzystujesz potem do policzenia dawki nasycającej.

Objętość dystrybucji to parametr pozorny, który wiąże dawkę ze stężeniem i nie odpowiada żadnej przestrzeni anatomicznej. Wzór zakłada model jednokompartmentowy i stężenie początkowe po zakończeniu dystrybucji albo ekstrapolowane do chwili podania. Przy podaniu doustnym stężenie początkowe trudno uchwycić, bo wchłanianie trwa, więc wynik jest wtedy mniej pewny.

To definicja objętości dystrybucji z farmakokinetyki klasycznej, nie wzór z jednego badania. Opisują ją podręczniki Rowlanda i Tozera¹ oraz Bauera² jako jeden z dwóch podstawowych parametrów, obok klirensu, potrzebnych do planowania dawkowania.

W aptece szpitalnej przy indywidualizacji dawkowania na podstawie stężeń, do wyliczenia dawki nasycającej i w nauczaniu farmakokinetyki.

Dawka w mg. Stężenie początkowe C₀ w mg/l, zmierzone albo ekstrapolowane do chwili podania. Biodostępność F w procentach, pole opcjonalne – bez wpisu kalkulator przyjmuje 100%, jak przy podaniu dożylnym.

Wynik to objętość dystrybucji w litrach. Wartość bliska objętości osocza albo płynu pozakomórkowego oznacza lek pozostający głównie we krwi, a wartość wielokrotnie większa od masy ciała w kilogramach oznacza lek gromadzący się w tkankach. Progów nie ma, a wynik porównujesz z wartościami dla danego leku z literatury.

Vd = (F × dawka) / C₀

1. Rowland M, Tozer TN. Clinical Pharmacokinetics and Pharmacodynamics: Concepts and Applications. 4th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2011. ↩
2. Bauer LA. Applied Clinical Pharmacokinetics. 3rd ed. New York: McGraw-Hill; 2014. ↩