SOFA

Sięgasz po tę skalę u pacjenta krytycznie chorego, gdy trzeba opisać nasilenie dysfunkcji narządów albo sprawdzić kryterium sepsy u pacjenta z zakażeniem. Dla sześciu układów wybierasz punktację od 0 do 4, opierając się na najgorszych wartościach z ostatniej doby. Ocenę powtarza się codziennie, bo zmiana wyniku mówi więcej niż pojedyncza suma.

Kalkulator stosuje pierwotne progi SOFA. Ocena nerek opiera się wyłącznie na kreatyninie, bez diurezy, a ocena krążenia uwzględnia dopaminę, dobutaminę i noradrenalinę, ale nie adrenalinę. Wynik zaniżają albo zawyżają czynniki niezwiązane z dysfunkcją narządu, np. sedacja w ocenie GCS albo przewlekła choroba nerek w ocenie kreatyniny. Do kryterium sepsy potrzebna jest wartość wyjściowa sprzed zakażenia, a gdy jej nie znasz, u pacjenta bez znanej dysfunkcji narządów przyjmuje się 0 punktów.

Skalę opisali Vincent i wsp. w 1996 roku w imieniu grupy roboczej Europejskiego Towarzystwa Intensywnej Terapii jako narzędzie do opisu dysfunkcji i niewydolności narządów.¹ W 2016 roku definicje Sepsis-3 oparły kryterium sepsy na wzroście SOFA o co najmniej 2 punkty, związanym ze śmiertelnością szpitalną powyżej 10%.² W 2025 roku opublikowano zaktualizowaną wersję SOFA-2, opracowaną na danych 3,34 mln pacjentów z 1319 oddziałów intensywnej terapii w 9 krajach, ze zmienionymi zmiennymi i progami. Przewidywała zgon na OIT z polem pod krzywą ROC 0,79 wobec 0,77 dla pierwotnej skali.³

Na oddziałach intensywnej terapii do codziennej oceny pacjentów, w rozpoznawaniu sepsy według kryteriów Sepsis-3 i w badaniach klinicznych jako miara ciężkości stanu. Farmaceuta kliniczny korzysta z niego przy ocenie, czy dysfunkcja wątroby lub nerek wymaga zmiany dawkowania leków.

Oddechowy – wskaźnik PaO₂/FiO₂, 3 i 4 pkt tylko przy wentylacji mechanicznej. Płytki krwi w × 10⁹/l, punkty poniżej 150. Bilirubina w µmol/l, punkty od 20 µmol/l. Krążenie – średnie ciśnienie tętnicze poniżej 70 mmHg albo dawka amin presyjnych. OUN – wynik w skali Glasgow, punkty poniżej 15. Nerki – kreatynina w µmol/l, punkty od 110 µmol/l.

Suma wynosi od 0 do 24 punktów, a wyższy wynik oznacza większe ryzyko zgonu. Wzrost SOFA o co najmniej 2 punkty u pacjenta z podejrzeniem zakażenia spełnia kryterium sepsy.² Kolory stref (do 6, 7–9 i od 10 punktów) są orientacyjne, bo praca źródłowa nie ustala progów sumy.¹

Po 0–4 pkt za 6 układów: oddechowy, krzepnięcie, wątroba, krążenie, OUN, nerki

1. Vincent JL, Moreno R, Takala J, et al. The SOFA (Sepsis-related Organ Failure Assessment) score to describe organ dysfunction/failure. Intensive Care Med. 1996;22(7):707–710. ↩↩
2. Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016;315(8):801–810. ↩↩
3. Ranzani OT, Singer M, Salluh JIF, et al. Development and Validation of the Sequential Organ Failure Assessment (SOFA)-2 Score. JAMA. 2025;334(23):2090–2103. ↩