Korekta sodu w hiperglikemii

Sięgasz po ten kalkulator, gdy u pacjenta z hiperglikemią, np. w kwasicy ketonowej albo w stanie hiperglikemiczno-hipermolalnym, laboratorium podaje niski sód. Wpisujesz zmierzony sód i glikemię w mmol/l. Wynik to przewidywane stężenie sodu będzie po obniżeniu glikemii do 5,5 mmol/l, jeśli ilość wody i sodu w organizmie się nie zmieni.

Współczynnik korekcji to średnia z badania na zdrowych ochotnikach, a przy bardzo wysokiej glikemii spadek sodu jest większy, niż wynika ze wzoru. Wzór nie uwzględnia diurezy osmotycznej ani płynów podanych w trakcie leczenia, więc sód oznacza się ponownie w trakcie wyrównywania glikemii. Przy glikemii do 5,5 mmol/l kalkulator zwraca sód bez korekty.

Katz w 1973 roku opisał sposób wyliczenia oczekiwanego spadku sodu w hiperglikemii.¹ Hillier i wsp. w 1999 roku sprawdzili powszechnie stosowany współczynnik 1,6 mmol/l na każde 100 mg/dl glukozy u 6 zdrowych osób. Po zablokowaniu wydzielania insuliny somatostatyną podnieśli glikemię wlewem 20% glukozy powyżej 600 mg/dl, a średni spadek sodu wyniósł 2,4 mmol/l na każde 100 mg/dl wzrostu glikemii.² Zależność nie była liniowa: przy glikemii powyżej 400 mg/dl, czyli około 22 mmol/l, spadek sodu był większy i lepiej opisywał go współczynnik 4,0.²

Na SOR, w intensywnej terapii, w diabetologii i na oddziałach wewnętrznych, przy leczeniu kwasicy ketonowej i stanu hiperglikemiczno-hipermolalnego, gdy trzeba odróżnić hiponatremię rzekomą od rzeczywistej i zaplanować płyny. Kwasica ketonowa i stan hiperglikemiczno-hiperosmolalny to stany hiperglikemii zagrażające życiu.³

Sód zmierzony w mmol/l. Glukoza w mmol/l – wynik w mg/dl dzielisz przez 18.

Wynik to sód skorygowany w mmol/l. Wartość 135–145 mmol/l oznacza, że niski sód wynika z samej hiperglikemii. Wynik poniżej 135 oznacza rzeczywistą hiponatremię, a powyżej 145 hipernatremię ukrytą przez hiperglikemię, czyli znaczny niedobór wody.

Na(skor.) = Na + 2,4 × (glukoza − 5,5)/5,5 (glukoza w mmol/l)

1. Katz MA. Hyperglycemia-induced hyponatremia – calculation of expected serum sodium depression. N Engl J Med. 1973;289(16):843–844. ↩
2. Hillier TA, Abbott RD, Barrett EJ. Hyponatremia: evaluating the correction factor for hyperglycemia. Am J Med. 1999;106(4):399–403. ↩↩
3. Tuszyński PK, redaktor. Cukrzyca i otyłość. Opieka farmaceutyczna, wytyczne, leki i suplementacja. Wyd. 3. Kraków: Wydawnictwo Farmaceutyczne; 2024. Dostępne na: https://wydawnictwo.farm/produkt/cukrzyca-i-otylosc-opieka-farmaceutyczna-wytyczne-leki-i-suplementacja/ ↩