Centor / McIsaac (zapalenie gardła)

Sięgasz po tę skalę u pacjenta z bólem gardła, gdy trzeba ocenić, czy przyczyną może być paciorkowiec z grupy A i czy wykonać szybki test antygenowy albo wymaz. Zaznaczasz cztery objawy, każdy za 1 punkt, i wybierasz grupę wiekową, która dodaje albo odejmuje punkt. Antybiotyk włącza się po dodatnim wyniku testu, a nie na podstawie samej punktacji.

Nawet przy najwyższym wyniku część pacjentów nie ma zakażenia paciorkowcowego: w pracy Centora przy wszystkich czterech objawach posiew był dodatni u 56% dorosłych.¹ Skala nie odróżnia nosicielstwa paciorkowca od zakażenia i nie dotyczy dzieci poniżej 3 lat. Nie obejmuje ropnia okołomigdałkowego ani innych powikłań, które wymagają oceny lekarskiej niezależnie od wyniku.

Centor i wsp. opisali cztery kryteria w 1981 roku na podstawie danych dorosłych zgłaszających się z bólem gardła na SOR w dużym mieście. Prawdopodobieństwo dodatniego posiewu wynosiło 2,5% przy braku kryteriów, 6,5% przy jednym, 15% przy dwóch, 32% przy trzech i 56% przy czterech.¹ McIsaac i wsp. w 1998 roku dodali korektę wiekową i sprawdzili skalę u 521 pacjentów w wieku 3–76 lat w przychodni medycyny rodzinnej w Toronto. Postępowanie według skali zmniejszyłoby odsetek początkowych recept na antybiotyk o 48% w porównaniu z decyzjami lekarzy.²

W podstawowej opiece zdrowotnej, w nocnej i świątecznej opiece zdrowotnej i na SOR, aby ograniczyć niepotrzebne antybiotyki w bólu gardła. W aptece pomaga ocenić, czy pacjenta z bólem gardła skierować do lekarza na test. Ocena według kryteriów Centora jest częścią diagnostyki zapalenia gardła i migdałków poprzedzającej decyzję o antybiotyku.³

Wysięk lub obrzęk migdałków – 1 pkt. Tkliwe węzły chłonne szyjne przednie – 1 pkt. Gorączka powyżej 38°C, także w wywiadzie – 1 pkt. Brak kaszlu – 1 pkt. Wiek: 3–14 lat dodaje 1 pkt, 15–44 lata 0 pkt, 45 lat i więcej odejmuje 1 pkt.

Wynik mieści się w zakresie od −1 do 5 punktów. Do 1 punktu prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcowego jest małe i nie wykonuje się testu ani nie podaje antybiotyku. Przy 2–3 punktach prawdopodobieństwo jest pośrednie i rozważa się szybki test lub wymaz. Od 4 punktów prawdopodobieństwo jest duże: wykonujesz test, a przy dodatnim wyniku włączasz antybiotyk.

Po 1 pkt: wysięk na migdałkach, tkliwe węzły szyjne, gorączka >38°C, brak kaszlu · korekta wiekowa

1. Centor RM, Witherspoon JM, Dalton HP, Brody CE, Link K. The diagnosis of strep throat in adults in the emergency room. Med Decis Making. 1981;1(3):239–246. ↩↩
2. McIsaac WJ, White D, Tannenbaum D, Low DE. A clinical score to reduce unnecessary antibiotic use in patients with sore throat. CMAJ. 1998;158(1):75–83. ↩
3. Tuszyński PK, redaktor. Antybiotyki i chemioterapeutyki. Kompendium dla praktyka. Wyd. 2. Kraków: Wydawnictwo Farmaceutyczne; 2023. Dostępne na: https://wydawnictwo.farm/produkt/antybiotyki-i-chemioterapeutyki/ ↩