Indeks terapeutyczny

Indeks terapeutyczny to stosunek dawki toksycznej (TD₅₀) albo śmiertelnej (LD₅₀) u połowy badanych do dawki skutecznej u połowy badanych (ED₅₀). Mówi, jak daleko od dawek skutecznych leżą dawki szkodliwe. Lek o wąskim indeksie terapeutycznym ma niewielki odstęp między dawkami skutecznymi a dawkami wywołującymi działanie toksyczne, dlatego mała zmiana dawki albo stężenia może prowadzić do nieskuteczności albo do ciężkich działań niepożądanych¹. Według FDA lek ma wąski indeks terapeutyczny, gdy mediana dawki śmiertelnej (LD₅₀) i mediana dawki skutecznej (ED₅₀) albo najmniejsze stężenie toksyczne i najmniejsze stężenie skuteczne różnią się mniej niż dwukrotnie, a bezpieczne stosowanie leku wymaga starannego ustalania dawki i monitorowania pacjenta¹.

$$\mathrm{TI}=\frac{{\mathrm{LD}}_{50}}{{\mathrm{ED}}_{50}}\text{wąski indeks: }\mathrm{TI}<2$$

U ludzi zamiast LD₅₀ używa się TD₅₀, czyli dawki wywołującej działanie toksyczne u połowy pacjentów. ED₅₀ i TD₅₀ pochodzą z krzywych kwantalnych, które opisują odsetek pacjentów z efektem, a nie wielkość efektu (krzywa kwantalna i krzywa stopniowana).

Wąski indeks terapeutyczny ma znaczenie także przy zamianie leku oryginalnego na odpowiednik. Organy rejestracyjne zalecają dla takich leków zwykle węższe granice biorównoważności¹.

Przykład: ChPL Lithium Carbonicum GSK podaje, że ze względu na mały współczynnik terapeutyczny węglanu litu indywidualną dawkę dobową ustala się na podstawie stężenia litu w osoczu zmierzonego 12 godzin po ostatniej dawce oraz tolerancji leku przez chorego². Wartość LD₅₀ z punktu 5.3 tej ChPL pochodzi z badań na myszach, którym podawano chlorek litu dootrzewnowo², i nie ma w niej odpowiadającej ED₅₀, dlatego w praktyce wąskość indeksu ocenia się po stężeniach w osoczu, czyli po oknie terapeutycznym.

← Wszystkie pojęcia farmakodynamiki