Krzywa dawka–odpowiedź
Krzywa dawka–odpowiedź (stężenie–odpowiedź) to zależność między dawką lub stężeniem leku a wielkością wywołanego efektu1. Na skali liniowej ma kształt hiperboli, a po zlogarytmowaniu osi stężeń kształt litery S1. Odpowiedź rośnie coraz wolniej i dąży do maksimum, bo receptory ulegają wysyceniu1. Fragment między 20 a 80% efektu maksymalnego jest na osi logarytmicznej w przybliżeniu linią prostą2. Skala logarytmiczna ułatwia pokazanie szerokiego zakresu stężeń, ale nie ma uzasadnienia biologicznego, bo przy zerowym stężeniu efekt musi być zerowy, a logarytm z zera nie istnieje2.
W modelu Emax stężenie dające 20% efektu maksymalnego jest równe ¼ EC50, a stężenie dające 80% efektu to 4 × EC50. Przejście od 20 do 80% efektu wymaga więc 16-krotnej zmiany stężenia2.
Przykład: jeden lek ma osobną krzywą dla każdego efektu. Według ChPL MST Continus efekt przeciwkaszlowy morfiny może wystąpić po dawkach mniejszych niż potrzebne do zniesienia bólu3. Nie każda krzywa rośnie do końca. ChPL Naloxone Accord wyjaśnia, że u pacjentów otrzymujących buprenorfinę nalokson może przywrócić pełne działanie przeciwbólowe, ponieważ krzywa dawka–efekt buprenorfiny ma kształt łuku i działanie przeciwbólowe zmniejsza się przy dużych dawkach4. Takiej krzywej nie opisuje model Emax, w którym efekt zawsze rośnie do Emax.
Krzywa dawka–odpowiedź u jednego pacjenta opisuje wielkość efektu, czyli jest krzywą stopniowaną. Odsetek pacjentów, u których efekt wystąpił, opisuje krzywa kwantalna.
← Wszystkie pojęcia farmakodynamiki
Piśmiennictwo
- Salahudeen MS, Nishtala PS. An overview of pharmacodynamic modelling, ligand-binding approach and its application in clinical practice. Saudi Pharm J. 2017;25(2):165-175. doi:10.1016/j.jsps.2016.07.002 ↩↩↩
- Holford N. Pharmacodynamic principles and the time course of immediate drug effects. Transl Clin Pharmacol. 2017;25(4):157-161. doi:10.12793/tcp.2017.25.4.157 ↩↩↩
- ChPL MST Continus, 10 mg, 30 mg, 60 mg, 100 mg, 200 mg, tabletki powlekane o zmodyfikowanym uwalnianiu. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/mst-continus-100093056/ ↩
- ChPL Naloxone Accord, 400 mikrogramów/ml, roztwór do wstrzykiwań / do infuzji w ampułko-strzykawce. [dostęp 06.10.2026]. opieka.farm/leki/naloxone-accord-100450690/ ↩
Cytuj
Tuszyński PK. Krzywa dawka–odpowiedź. farmacjakliniczna.pl [Internet]. 2026 [aktualizacja 08.10.2026]. Dostępne na: https://farmacjakliniczna.pl/farmakodynamika/krzywa-dawka-odpowiedz/