Obciążenie antycholinergiczne – skala GABS

Skalę stosuje się przy przeglądzie lekowym u osoby starszej, żeby policzyć łączne obciążenie lekami o działaniu antycholinergicznym. Wpisz kolejno substancje czynne przyjmowane przez pacjenta i wybierz je z podpowiedzi. Lista zawiera substancje, którym autorzy skali GABS przypisali 1, 2 albo 3 pkt, a wynik jest sumą tych punktów¹. Przy preparacie złożonym wybierz osobno każdą substancję, która jest na liście. Lek dodany przez pomyłkę usuniesz przyciskiem × przy jego nazwie albo klawiszem Backspace w pustym polu wyszukiwania. Pod wynikiem widać, które leki dają najwięcej punktów.

Lista nie obejmuje wszystkich leków o działaniu antycholinergicznym. Autorzy zaznaczają, że nie jest kompletna, a obejmuje leki dopuszczone do obrotu w Niemczech, w tym 356 substancji ocenionych na 0 pkt, których kalkulator nie wyświetla¹. Leku spoza listy kalkulator nie dolicza, ale brak na liście nie dowodzi, że lek nie działa antycholinergicznie. Skala pomija leki stosowane miejscowo, do oka, do ucha i do nosa i nie uwzględnia dawki¹. Wyniki badań z jej użyciem są niejednoznaczne. W domach opieki we Włoszech wyraźny związek obciążenia z gorszym stanem poznawczym wykazała tylko skala ACB, a nie GABS². U pacjentów z zespołami parkinsonowskimi GABS zawyża obciążenie, bo obejmuje podstawowe leki przeciwparkinsonowskie³. W przewidywaniu upadków wartość skal obciążenia antycholinergicznego, w tym GABS, okazała się ograniczona⁴.

Skalę GABS (German Anticholinergic Burden Score) opublikował w 2018 roku zespół ze szpitala uniwersyteckiego LMU w Monachium jako narzędzie dla lekarzy przepisujących leki w Niemczech. Autorzy zebrali punktację z wcześniej opublikowanych skal, ograniczyli ją do leków dostępnych w Niemczech, a rozbieżne oceny rozstrzygnęli w zespole złożonym z geriatry i dwóch farmaceutów klinicznych. Z 504 ocenionych leków 104 otrzymały 1 pkt, 18 otrzymało 2 pkt, a 29 otrzymało 3 pkt¹. W przeglądzie systematycznym skale ACB i GABS uzyskały najwyższą ocenę jakości spośród 19 skal obciążenia antycholinergicznego⁵.

Do przeglądu lekowego u osób starszych i w badaniach nad skutkami leków antycholinergicznych, głównie w Niemczech. W badaniu 3189 starszych pacjentów podstawowej opieki zdrowotnej z wielochorobowością większa suma GABS wiązała się z gorszym wynikiem testu funkcji poznawczych (współczynnik −0,24, p = 0,003), a najczęściej punktowanym lekiem była metformina⁶. W badaniu pacjentów operowanych ortopedycznie suma 3 pkt lub większa wiązała się z pooperacyjnym majaczeniem⁷.

Leki przyjmowane przez pacjenta – substancje czynne z listy GABS, przy każdej podana jest jej punktacja. 1 pkt oznacza słabe, 2 pkt umiarkowane, a 3 pkt silne działanie antycholinergiczne. Dopisek „wziewnie” oznacza, że punktację przypisano postaci wziewnej, a „system transdermalny” – plastrowi¹.

Wynik to suma punktów, a kalkulator podaje też liczbę leków w każdej kategorii. Autorzy skali w ulotce dla lekarzy zalecali, żeby przy sumie 3 pkt lub większej albo przy leku z 3 pkt zamienić leki na takie o mniejszej punktacji i obniżyć sumę poniżej 3 pkt. Gdy odstawienie albo zamiana nie są możliwe, zalecali zmniejszenie dawki albo obserwację działań niepożądanych. Skuteczności tego postępowania autorzy nie badali i wskazali, że skala wymaga walidacji w badaniach klinicznych¹. W badaniu 385 pacjentów po 65. roku życia operowanych ortopedycznie suma GABS 3 pkt lub większa wiązała się z pooperacyjnym majaczeniem (OR 7,30, 95% CI 2,50–21,27) po uwzględnieniu wieku, płci, otępienia, stanu ogólnego i liczby leków. Czułość tego progu wyniosła 23,9%, a wartość predykcyjna dodatnia 48,6%, więc wynik poniżej 3 pkt nie wyklucza ryzyka⁷. To badania obserwacyjne, które pokazują związek, a nie dowodzą, że obniżenie sumy zmniejszy ryzyko u konkretnego pacjenta. Wynik wspiera ocenę kliniczną i jej nie zastępuje.

Punktacja skali pochodzi z artykułu Kiesel i wsp. udostępnionego na licencji CC BY 4.0¹. Zmiany: nazwy substancji przetłumaczono na język polski, a w kalkulatorze ujęto tylko leki z punktacją 1–3 (tabela 4 artykułu).

GABS = suma punktów leków z listy (1 pkt – słabe, 2 pkt – umiarkowane, 3 pkt – silne działanie antycholinergiczne). Leków spoza listy kalkulator nie dolicza

1. Kiesel EK, Hopf YM, Drey M. An anticholinergic burden score for German prescribers: score development. BMC Geriatr. 2018;18(1):239. doi:10.1186/s12877-018-0929-6 ↩↩↩↩↩↩↩
2. Novella A, Elli C, Ianes A, Pasina L. Anticholinergic Burden and Cognitive Impairment in Nursing Homes: A Comparison of Four Anticholinergic Scales. Drugs Aging. 2023;40(11):1017-1026. doi:10.1007/s40266-023-01058-w ↩
3. Mahmoudi R, Greten S, Veith Sanches L, Krey L, Ulaganathan S, Höglinger GU, et al. Impact of the Anticholinergic Burden on Disease-Specific Symptoms in Parkinsonian Syndromes. Brain Sci. 2024;14(8):805. doi:10.3390/brainsci14080805 ↩
4. Dinh TS, Meid AD, Rudolf H, Brueckle MS, González-González AI, Bencheva V, et al. Anticholinergic burden measures, symptoms, and fall-associated risk in older adults with polypharmacy: Development and validation of a prognostic model. PLoS One. 2023;18(1):e0280907. doi:10.1371/journal.pone.0280907 ↩
5. Lisibach A, Benelli V, Ceppi MG, Waldner-Knogler K, Csajka C, Lutters M. Quality of anticholinergic burden scales and their impact on clinical outcomes: a systematic review. Eur J Clin Pharmacol. 2021;77(2):147-162. doi:10.1007/s00228-020-02994-x ↩
6. Krüger C, Schäfer I, van den Bussche H, Bickel H, Fuchs A, Gensichen J, et al. Anticholinergic drug burden according to the anticholinergic drug scale and the German anticholinergic burden and their impact on cognitive function in multimorbid elderly German people: a multicentre observational study. BMJ Open. 2021;11(3):e044230. doi:10.1136/bmjopen-2020-044230 ↩
7. Geßele C, Rémi C, Smolka V, Dimitriadis K, Amann U, Saller T, et al. Anticholinergic Exposure, Drug Dose and Postoperative Delirium: Comparison of Dose-Related and Non-Dose-Related Anticholinergic Burden Scores in a Retrospective Cohort Study of Older Orthopaedic and Trauma Surgery Patients. Drugs Aging. 2024;41(12):1003-1013. doi:10.1007/s40266-024-01159-0 ↩↩